‘n Boodskap vir die nuwejaar. Die studie van die geskiedenis is nie bloot die memorisering van datums en gebeure nie; dit is die soeke na betekenis. Die fundamentele vraag is: Het die geskiedenis ‘n doel, of is dit ‘n toevallige sameloop van omstandighede? Die dominante sekulêre filosofieë raam menslike gebeure deur immanente oorsake en menslike agentskap. Hierteenoor hermodelleer die Bybelse filosofie die geskiedenis as lineêr, voorsienig en teleologies (doelgerig) — georden volgens God se geopenbaarde raadsplan en volvoer in Christus.
Hieronder bestudeer en vergelyk ons die sekulêre (wêreldse) beskouing met die Bybelse (God-gesentreerde) beskouing.
1. Die Wêreldse Filosofie van Geskiedenis (Antroposentries)
Die wêreldse beskouing is inherent antroposentries (mens-gesentreerd). Dit berus op die veronderstelling dat die mens die hoogste outoriteit en die argitek van sy eie noodlot is. Ons kan drie hoofkenmerke identifiseer:
A. Die Sikliese of Evolusionêre Tydsbeskouing
Moderne en postmoderne sekulêre antwoorde wissel tussen lukrake siklusse en onafwendbare vooruitgang:
a. Siklies: In antieke paganisme (en sekere Oosterse filosofieë) is tyd as siklies gesien—geskiedenis herhaal homself eindeloos sonder ‘n definitiewe einde.
b. Evolusionêr: In die moderne sekulêre denke (sedert die Verligting en Darwinisme) word tyd as evolusionêr gesien. Die teorie lui dat die mensdom ontwikkel vanaf ‘n primitiewe staat na ‘n hoër staat van beskawing deur middel van natuurlike seleksie, wetenskap en tegnologie.
Die Probleem: Hierdie beskouing ignoreer die realiteit van die mens se gevalle natuur (sonde). Oorloë en volksmoorde in die 20ste en 21ste eeu weerspreek die idee dat die mens moreel “verbeter”.
B. Materialistiese Determinisme
Filosowe soos Karl Marx het aangevoer dat geskiedenis gedryf word deur ekonomiese kragte en klasstryd. Vir die wêreld is daar geen transendente God wat ingryp nie; daar is slegs materie en oorsaak-en-gevolg.
Implikasie: As daar geen God is nie, is daar geen absolute morele standaard in die geskiedenis nie. Die reg van die sterkste geld. Wanneer etiek bloot afgelei word van menslike konsensus of nuttigheid (utilitarisme), lei dit onvermydelik tot die brutaliteit wat Marxistiese state teenoor hul eie bevolkings openbaar.
C. Utopianisme (Die Toring van Babel-sindroom)
Die einddoel van die wêreldse geskiedsfilosofie is om ‘n utopie (‘n hemel op aarde) te skep deur menslike pogings (politiek, opvoeding, VN-resolusies).
Bybelse Weerlegging: Dit is ‘n herlewing van die gees van Babel, waar die mens sê:
“Kom, laat ons vir ons ‘n stad bou en ‘n toring waarvan die spits tot aan die hemel reik; en laat ons vir ons ‘n naam maak…” (Génesis 11:4).
Waarskuwing teen Dwaalleer: Hierdie denke vind kerklike neerslag in bewegings soos die Nuwe Apostoliese Reformasie (NAR) en “Kingdom Now”-teologie, wat valslik leer dat die Kerk die wêreldse stelsels moet oorneem om die Koninkryk te vestig. Hierdie bewegings verteenwoordig ‘n ernstige afwyking van die Bybelse eskatologie deur te leer dat die Kerk ‘n mandaat het om die Koninkryk fisies te vestig voor die wederkoms van Christus. Hierdie vorm van Dominionisme ontken die huidige dispensasionele opskorting van die aardse koninkryk en ignoreer dat die Kerk se identiteit en burgerskap inherent hemels is (Filippense 3:20), terwyl die beloftes van ‘n aardse koninkryk uitsluitlik aan die nasionale Israel gereserveer is (Handelinge 1:6-7). Deur die gesag van moderne “apostels” en hul “nuwe openbarings” bo die voltooide kanon van die Skrif te verhef, word die beginsel van Sola Scriptura ondermyn en die Bybelse waarheid dat die huidige wêreldstelsel onder die mag van die bose lê (1 Johannes 5:19), ontken. Gevolglik word hierdie leringe as dwaalleer geklassifiseer, aangesien dit die gelowige se fokus verskuif vanaf die Evangelie van Genade na ‘n mensgesentreerde, sosio-politieke aktivisme wat poog om die Koning se prerogatief te usurpeer.
Die Eksegetiese Fout van Gerealiseerde Eskatologie: Die Skrif leer dat die wêreld tans nog in die mag van die bose lê (1 Johannes 5:19). Die Koninkryk kan dus nie tegelykertyd in sy aardse glorie teenwoordig wees terwyl die “owerste van hierdie wêreld” nog nie gebind is nie. Gerealiseerde Eskatologie is die oortuiging dat die profetiese beloftes aangaande die Koninkryk van God (wat vrede, voorspoed, gesondheid en heerskappy insluit) reeds ten volle of grotendeels in die huidige tydvak deur die Kerk opgeëis en gemanifesteer kan word. Dit neem die fisiese seëninge van die toekomstige Duisendjarige Ryk (Jesaja 35:5-6) en probeer dit in die huidige bedeling (waar ons liggame nog onderhewig is aan verganklikheid) afdwing. Dit ignoreer die “nog nie”-aspek van die eskatologie. In die “Onse Vader”-gebed leer die Here Jesus ons:
“Laat U koninkryk kom; laat U wil geskied, soos in die hemel net so ook op die aarde” (Matteus 6:10).
Om te bid dat iets moet “kom”, impliseer logies dat dit nog nie daar is nie. As die Koninkryk reeds in sy volheid hier was deur die Kerk (Gerealiseerde Eskatologie), sou hierdie gebed oorbodig wees. Leraars soos Johandre Potgieter interpreteer hierdie vers dikwels verkeerdelik as ‘n mandaat vir Christelike aktivisme. In die korrekte eksegese is dit egter ‘n gebed van ‘n Joodse oorblyfsel wat uitsien na die vestiging van die Messiaanse ryk op aarde, wat eers ná die Groot Verdrukking sal plaasvind. (Die leser word ten sterkste aangeraai om die artikels “Die Onse Vader van Nader Bekyk“, asook “Is die Gawe van Profesie nog in Werking Vandag?“ te lees.)
2. Die Bybelse Filosofie van Geskiedenis (Teosentries & Dispensasioneel)
Die Bybelse beskouing is teosentries (God-gesentreerd) en lineêr. Geskiedenis is “His Story”—die ontvouing van God se soewereine plan tot Sy eer.
A. Lineêre Tyd, Teleologie en Teks
Die Bybel leer dat tyd ‘n begin (Skepping) en ‘n spesifieke einde (die Ewigheid) het. Die geskiedenis beweeg doelgerig (teleologies) na ‘n klimaks.
a. Voorsienigheid: “En ons weet dat vir hulle wat God liefhet, alles ten goede meewerk…” (Romeine 8:28).
Dit is ‘n morele teleologie geanker in God se karakter.
b. Gesag: “Die hele Skrif is deur God ingegee en is nuttig tot lering, tot weerlegging, tot teregwysinge, tot onderwysing in die geregtigheid,”(2 Timótheüs 3:16).
Die Skrif beoordeel menslike teorieë oor die geskiedenis, eerder as dat dit deur hulle beoordeel word.
Die Bybelse narratief volg vier hooflyne:
a. Skepping: God skep die mens in Sy beeld (Génesis 1:26-27).
b. Sondeval: Die mens rebelleer en bring dood in die skepping in (Romeine 5:12).
c. Verlossing: God gryp in deur Christus (Johannes 3:16).
d. Voleinding: God herstel alles tot Sy eer.
B. Die Dispensasionele Raamwerk
God administreer die geskiedenis deur verskillende rentmeesterskappe of bedelings. In elke bedeling word die mens getoets, faal die mens, word hy geoordeel, en voorsien God genade.
a. Historiese Konteks: Ons sien hoe God verskillende instruksies aan Adam, Noag, Abraham, en Moses gegee het.
b. Huidige Konteks: Ons leef tans in die Bedeling van Genade (die Kerk-era), wat ‘n “verborgenheid” was in die Ou Testament (Efésiërs 3:2-5).
c.Kritiese Onderskeid: Dit is noodsaaklik om te onderskei tussen God se plan vir Israel (aardse seëninge en ‘n nasionale koninkryk) en die Kerk (geestelike seëninge en ‘n hemelse bestemming).
Let Wel: Die wêreldse filosofie en Vervangingsteologie verwar dikwels hierdie twee en probeer die Koninkryk op aarde vestig sonder die Koning (Jesus).
C. Die Doksolitiese Doel
Terwyl die mens se redding (soteriologie) sentraal is, is dit nie die einddoel van die geskiedenis nie. Die einddoel is die verheerliking van God (doksologie). God demonstreer Sy genade, geregtigheid en krag deur die geskiedenis (Efésiërs 1:10).
D. Die Profetiese Toekoms (Eskatologie)
Anders as die wêreld se onsekerheid, bied die Bybel ‘n geskrewe geskiedenis van die toekoms:
a. Die Wegraping: Die einde van die Kerk-era (1 Thessalonisense 4:16-17).
b. Die Groot Verdrukking: God se oordeel en die loutering van Israel (Daniël 9:27).
c. Die Wederkoms: Christus keer fisies terug (Openbaring 19).
d. Die Duisendjarige Vrederyk: Die vervulling van God se verbonde aan Israel (Openbaring 20:1-6).
3. Vergelykende Opsomming
Die verskil tussen hierdie twee filosofieë is radikaal:
| Kenmerk | Wêreldse Filosofie | Bybelse Filosofie |
| Sentrum | Die Mens (Humanisme) | God (Teïsme) |
| Ontologie | Siklies, doelloos, of evolusionêr | Lineêr en teleologies (doelgerig) |
| Krag | Toeval, Ekonomie, Politiek | God se Soewereiniteit |
| Morele Fondament | Konsensus, nuttigheid of die reg van die sterkste | God se karakter en geopenbaarde wil (Skrif) |
| Hoop | Menslike vooruitgang (Utopie) | Die Wederkoms van Christus |
| Oplossing | Hervorming van die samelewing | Wedergeboorte van die individu |
| Menswaardigheid | Instrumenteel (gebaseer op nut) | Imago Dei (Beeld van God) |
| Uitkoms | Utopie (wat faal) of Vernietiging | Die Koninkryk van God |
4. Toepassing en Waarskuwing
Interpretatiewe Grense en Vrye Genade
Die Bybelse lewensfilosofie grondves die geskiedenis in God se doelgerigte verlossingsplan. Dit is egter krities om die volgende grense te handhaaf:
a. Sola Scriptura: Die Bybelse verslag moet konsekwent volgens die letterlik-grammatikaal-historiese interpretasiemetode verklaar word. Vermy allegorisering.
b.Redding vs. Dissipelskap: Teologie moet redding – ‘n eens-en-vir-altyd geskenk ontvang deur geloof in Christus alleen – onderskei van dissipelskap en loon. Ons moet waak teen Heerskappy Verlossing (Lordship Salvation) wat redding afhanklik maak van menslike prestasie of “hervorming” (Werke Evangelie).
c. Negatiewe Definisie: Die Bybelse filosofie is nie moralisme nie; dit reduseer nie die evangelie tot kulturele vooruitgang of sosiale geregtigheid (“Social Gospel”) nie.
Ter Afsluiting:
Vir die gelowige beteken dit dat ons nie wanhopig hoef te raak oor die chaos in die huidige wêreldgebeure nie. Ons verstaan dat die wêreldstelsels wankelrig is, soos die beeld in Nebukadnésar se droom wat uiteindelik deur die Rots (Christus) vernietig sal word (Daniël 2:31-35, 44-45). Die leser word ten sterkste aangeraai om die illustrasies ‘Sewe Dispensasies‘, ‘Daniël se Sewentig Jaarweke’, asook ‘Nebukadnesar se Droom en Daniël se Visioen (Daniël 7)‘ te bestudeer.
Hoewel ons met ‘n nugter oog na die gebrokenheid van die huidige wêreld kyk, word ons harte nie daardeur verskrik nie. Ons anker is immers nie in wispelturige politieke stabiliteit gegrond nie, maar in die glorieryke belofte van ons Here se koms. As gelowiges vind ons rus in die wete dat ons verwagting nie van menslike krag of ywer afhang nie; ons kyk met vertroue op na die soewereine ingryping van God. Dit is Hy wat op Sy volmaakte tyd Sy koninkryk in geregtigheid sal vestig by die wederkoms van die Here Jesus Christus – ‘n vaste hoop wat elke aardse vrees verdryf.
“Terwyl ons die salige hoop en die verskyning van die heerlikheid verwag van die grote God en ons Verlosser, Jesus Christus.” (Titus 2:13)
Onthou, God is in beheer.
Seën groete.