Deur die eeue heen het die mensdom met die realiteit en die pyn van fisiese siekte geworstel. Vir die gelowige is hierdie worsteling dikwels nie net fisies nie, maar ten diepste teologies. Wanneer ons siek word, of wanneer ons sien hoedat geliefdes ly, ontstaan die onvermydelike vraag na die oorsaak daarvan. Is dit God se straf? Is dit die werking van die bose? Of is dit bloot die natuurlike verloop van die lewe? Die Skrif openbaar dat siekte uit verskeie oorsake kan voortspruit, en dat hierdie oorsake dikwels kompleks en interafhanklik is. Om hierdie kwessie reg te verstaan, moet ons van die grammatikaal-historiese metode van Bybelinterpretasie gebruik maak. Hierdie metode vereis dat ons elke Bybelteks binne sy oorspronklike historiese en kulturele konteks bestudeer, en dat ons aandag gee aan die grammatikale struktuur en die betekenis van die oorspronklike woorde wat die skrywers onder leiding van die Heilige Gees gebruik het. Sodoende waak ons daarteen om ons eie moderne vooropstellings in die antieke teks in te lees, en ontdek ons die ware outeursbedoeling agter elke uitspraak oor siekte.
Goddelike Dissipline en Vaderlike Tugtiging
Die eerste Bybelse kategorie wat ons moet oorweeg, is dié van goddelike dissipline. Die Bybel leer baie duidelik dat God soms siekte kan gebruik as ‘n vorm van tydelike dissipline vir gelowiges, maar dit is van kardinale belang om dadelik te onderskei dat hierdie optrede nooit ‘n straf vir ewige veroordeling is nie. In die antieke stad Korinthe het die vroeë Christelike gemeente ernstige probleme ondervind met die viering van die nagmaal, wat destyds as ‘n liefdesmaal of ‘agape-fees’ gevier is. Die grammatikaal-historiese konteks wys vir ons dat die ryk lidmate van die gemeente vroeër by die byeenkoms aangekom het, al die kos en wyn verorber het, en selfs dronk geword het, terwyl die arm lidmate—dikwels slawe wat eers later van hul werk af kon kom—honger en verneder moes agterbly. Hierdie liefdelose en verdelende gedrag het die liggaam van Christus onteer. Daarom skryf die apostel Paulus streng aan hulle in 1 Korinthiërs 11:29-30: “Want wie onwaardig eet en drink, eet en drink ‘n oordeel oor homself, terwyl hy die liggaam van die Here nie onderskei nie. Daarom is daar onder julle baie swakkes en sieklikes, en ‘n aantal het ontslaap.” Die oorspronklike Griekse woorde wat hier vir “swakkes en sieklikes” gebruik word, dui op werklike fisiese agteruitgang en bedlêendheid, en die woord “ontslaap” is ‘n bekende Bybelse eufemisme vir die fisiese dood van ‘n gelowige. Paulus se stelling koppel hierdie fisiese toestand direk aan hul onwaardige optrede. Tog moet ons hierdie oordeel reg verstaan. Dit is ‘n vaderlike tugtiging, nie ‘n regterlike verwerping nie.
Die skrywer van die Hebreërbrief bevestig hierdie beginsel wanneer hy hom rig tot ‘n groep vroeë Joodse Christene wat weens vervolging moedeloos geraak het. Hy verduidelik dat hul swaarkry as ‘n vorm van goddelike opvoeding gesien moet word, soos opgeteken in Hebreërs 12:6: “Want die Here tugtig hom wat Hy liefhet, en Hy kasty (slaan) elke seun wat Hy aanneem.” Die Griekse woord wat hier met “tugtig” vertaal word, is ‘paideia’, wat in die antieke Griekse wêreld verwys het na die holistiese opvoeding, afrigting en dissiplinering van ‘n kind om hom as ‘n volwasse en verantwoordelike burger voor te berei. God se tugtiging, wat soms fisiese beproewing of siekte kan insluit, vloei altyd voort uit Sy diepe, onfeilbare liefde. Dit het altyd ‘n spesifieke, opbouende doel, naamlik heiligmaking, en is nooit ‘n uiting van onbeheerste toorn nie. Ons sien ‘n duidelike Ou Testamentiese voorbeeld hiervan in die lewe van koning Dawid. Nadat hy owerspel met Betseba gepleeg het en Uria laat vermoor het, is hy deur die profeet Natan gekonfronteer. Dawid het berou getoon, en sy sondes is hom vergewe wat sy ewige posisie voor God betref, maar daar was steeds tydelike, aardse gevolge soos wat ons in 2 Sameul 12:15 waarneem, naamlik: “En die HERE het die kind wat die vrou van Uría vir Dawid gebaar het, getref, sodat dit ernstig siek geword het.” Die grammatika van die Hebreeuse teks beklemtoon God se direkte handeling in hierdie tragedie as ‘n daad van tugtiging vir Dawid se spesifieke oortreding wat die Naam van die Here in oneer gebring het. God tree nie op as ‘n wraaksugtige regter wat wil vernietig nie, maar as ‘n liefdevolle Vader wat Sy kinders deur tugtiging vorm en slyp.
Die Natuurlike Gevolge van Menslike Keuses
‘n Tweede, baie algemene oorsaak van siekte in die wêreld is die Bybelse beginsel van saai en maai. Baie keer is siekte glad nie ‘n bonatuurlike ingryping van God af nie, maar bloot die natuurlike, fisiese nagevolg van menslike keuses en dade. Die apostel Paulus skryf aan die gemeentes in Galasië en gebruik ‘n baie bekende landboukundige metafoor wat vir die mense van die eerste eeu in ‘n agrariese samelewing onmiddellik verstaanbaar was, naamlik: “Moenie dwaal nie; God laat Hom nie bespot nie; want net wat die mens saai, dit sal hy ook maai. Hy wat in sy vlees saai, sal uit die vlees verderf maai; maar hy wat in die Gees saai, sal uit die Gees die ewige lewe maai.” (Galasiërs 6:7-8) Alhoewel Paulus hierdie beginsel in ‘n breë etiese en geestelike konteks toepas, strek die waarheid daarvan beslis ook tot ons fisiese welstand. Die menslike liggaam is deur God geskep met spesifieke fisiologiese wette en grense. Wanneer ons hierdie grense oorskry deur ongesonde lewenstylkeuses—soos dwelmmisbruik, rook, oormatige alkoholgebruik, swak eetgewoontes wat die hart en organe beskadig, of die aanhoudende blootstelling aan ekstreme stres weens ‘n gejaagde lewe—dan beskadig ons ons eie aardse tempels. In sulke gevalle is ‘n persoon waarskynlik nie onder die direkte, straffende dissipline van God nie, maar ly die persoon bloot onder die natuurlike, onvermydelike gevolge van hul eie onverstandige of sondige keuses. God het die heelal met orde geskep, en om in stryd met daardie orde te leef, bring outomaties verval mee. Die grammatikaal-historiese lees van Galasiërs bevestig dat God se morele en natuurlike wette nie geminag kan word sonder dat daar uiteindelik ‘n oes van vernietiging ingesamel sal word nie.
Die Realiteit van ‘n Gevalle en Gebroke Skepping
Die derde en moontlik mees universele oorsaak van siekte is die feit dat ons in ‘n gevalle wêreld vol algemene gebrokenheid leef. Dit is absoluut krities om te verstaan dat nie alle siektes direk aan ‘n spesifieke persoonlike sonde of aan ‘n daad van goddelike dissipline gekoppel is nie. Om so te dink, is om in dieselfde teologiese slaggat te trap as die vriende van Job in die Ou Testament, of die dissipels in die Nuwe Testament. In Genesis 3 sien ons die historiese oorsprong van hierdie gebrokenheid. Die val van die mensdom in sonde het ‘n kosmiese vloek oor die hele skepping gebring. Die apostel Paulus verduidelik hierdie universele toestand met groot deernis in sy brief aan die Romeine in Romeine 8:22-23: “Want ons weet dat die hele skepping tesame sug en tesame in barensnood is tot nou toe. En nie alleen dit nie, maar ons self ook wat die eerstelinge van die Gees het, ons sug ook in onsself in afwagting van die aanneming tot kinders, naamlik die verlossing van ons liggaam.” Die Griekse woorde vir “tesame sug” en “tesame in barensnood is” skilder ‘n aangrypende prentjie van ‘n skepping wat onder die swaar gewig van verganklikheid en verval ly. Omdat ons fisiese liggame deel van hierdie gevalle skepping is, is ons almal onderworpe aan virusse, bakterieë, genetiese defekte, ouderdom en uiteindelik die dood.
Die Evangelie van Johannes bied vir ons ‘n fassinerende en bevrydende blik op hierdie realiteit. Jesus en sy dissipels stap verby ‘n man wat blind gebore is. Die dissipels, wie se wêreldbeeld sterk beïnvloed was deur die destydse Rabbynse teologie van streng vergelding wat geleer het dat elke siekte direk aan ‘n spesifieke sonde gekoppel is, vra dadelik vir Jesus wie gesondig het: dié man of sy ouers. Ons lees in Johannes 9:1-3: “En toe Hy verbygaan, sien Hy ‘n man wat blind was van sy geboorte af. En sy dissipels vra Hom en sê: Rabbi, wie het gesondig, hierdie man of sy ouers, dat hy blind gebore is? Jesus antwoord: Hy het nie gesondig nie, en sy ouers ook nie; maar die werke van God moet in hom openbaar word.” Hierdie uitspraak van Jesus breek die harde, veroordelende teologie van die eerste eeu heeltemal af. Die grammatika van Jesus se antwoord in Grieks is ‘n sterk ontkenning. Jesus stel dit onomwonde dat die man se gestremdheid geen direkte skakel met sy eie of sy ouers se persoonlike sondes gehad het nie. In plaas daarvan was sy toestand deel van die algemene gebrokenheid van die wêreld, wat deur God in Sy soewereiniteit toegelaat is as ‘n platform sodat God se herstellende en reddende krag in sy lewe ten toon gestel kon word. Ons sien ‘n soortgelyke patroon in die boek Job. Die vroeë hoofstukke van Job lig die sluier en wys vir ons dat Job se afgryslike lyding en siekte glad nie was omdat hy gesondig het nie, en ook nie ‘n geval van saai en maai was nie. Hy was juis opreg en vroom. Sy beproewings was deel van ‘n veel groter goddelike doel en ‘n hemelse hofsaak wat die beperkte menslike verstand ver te bowe gaan.
Geestelike Oorlogvoering en Demoniese Aanvalle
Die vierde aspek wat ons uit die Skrif moet belig, is die realiteit van geestelike oorlogvoering. Alhoewel ons versigtig moet wees om nie agter elke bos ‘n demoon te soek nie, leer die Bybel onteenseglik dat Satan en sy bose magte soms deur God toegelaat word om fisiese siekte op mense te plaas. Wanneer ons die teks van Job weer grammatikaal en histories ontleed, sien ons hoe hierdie dinamika in die hemelse geweste afspeel. In die antieke Nabye Oosterse konteks sien ons God wat sitting neem as die hoogste Regter, met Satan as die aanklaer. Na ‘n dialoog oor Job se getrouheid, ontvang die bose spesifieke, dog streng beperkte, toestemming om Job fisies aan te val. Job 2:7 stel dit: “Toe het die Satan weggegaan van die aangesig van die HERE, en hy het Job met bose swere getref, van sy voetsool tot sy skedel.” In hierdie geval was Satan die direkte instigator en oorsaak van die verskriklike fisiese siekte. In die Nuwe Testament vind ons ‘n baie soortgelyke verskynsel in die lewe en bediening van Jesus. In die Evangelie van Lukas lees ons van ‘n vrou in die sinagoge wat vir agtien jaar lank vreeslik gely het onder ‘n fisiese gestremdheid wat haar rug so krom getrek het dat sy glad nie kon regop staan nie. Lukas 13:11 en 16 meld: “En daar was ‘n vrou wat ‘n gees van krankheid agtien jaar lank gehad het, en sy was inmekaargetrek en kon haar glad nie oprig nie… En moes hierdie vrou wat ‘n dogter van Abraham is, wat die Satan—dink daaraan!—agtien jaar lank gebind het, nie van hierdie band op die sabbatdag losgemaak word nie?” Jesus se woorde in Sy teregwysing van die Joodse leiers is onthullend. Hy diagnoseer haar krom rug nie bloot as ‘n mediese toestand soos osteoporose of artritis nie, alhoewel dit dalk die fisiese simptome was, maar as ‘n toestand waar sy letterlik deur Satan gebind is. Hierdie grammatikaal-historiese feit dwing die gelowige om te erken dat die oorsaak van sekere siektes ten diepste geestelik en demonies van aard is, en dat dit gebed verg om daardie spesifieke bande te breek.
God se Hoër Doelwitte: Heerlikheid en Geestelike Groei
Die vyfde en laaste kategorie handel oor God se hoër doelwitte: siekte wat toegelaat word om God se heerlikheid te openbaar of om diep geloof in die lewe van die gelowige te kweek. Soms laat God beproewings en siektes in ons lewens toe wat nie as straf, as direkte gevolg van dade, of weens demoniese aanvalle is nie, maar wat spesifiek bestem is om ‘n instrument van geestelike groei te wees of as ‘n doek te dien waarop Hy Sy genade kan skilder. Die opwekking van Lasarus dien as ‘n perfekte historiese en teologiese voorbeeld hiervan. Lasarus, die broer van Maria en Martha en ‘n goeie vriend van Jesus, word dodelik siek. Sy susters stuur dringend ‘n boodskap aan Jesus, in die volle verwagting dat Hy dadelik sal kom om Sy vriend gesond te maak. Maar Jesus vertraag doelbewus Sy reis. Johannes 11:4 verduidelik: “En toe Jesus dit hoor, sê Hy: Hierdie siekte is nie tot die dood toe nie, maar tot die heerlikheid van God, sodat die Seun van God daardeur verheerlik kan word.” Jesus verklaar as’t ware dat die einddoel van hierdie siekte nie die graf is nie, al sou Lasarus tydelik sterf. Die oorkoepelende doel van die siekte, die lyding en die uiteindelike afsterwe was sodat Jesus se ontsettende krag as die Opstanding en die Lewe voor getuies in Betanië gedemonstreer kon word, wat weer sou bydra tot die groter narratief van Sy eie aanstaande kruisiging en opstanding.
Op ‘n ander vlak sien ons hierdie selfde beginsel van geestelike opvoeding deur swakheid in die lewe van die apostel Paulus. Paulus het buitengewone bonatuurlike openbarings en gesigte van die hemel ontvang. Omdat geestelike hoogmoed ‘n gedurige bedreiging vir selfs die mees toegewyde apostel was, is ‘n spesifieke beproewing oor sy lewe gebring. Paulus se taal in sy tweede brief aan die Korinthiërs is baie persoonlik en emosioneel gelaai. Ons lees in 2 Korinthiërs 12:7-9: “En dat ek my oor die voortreflikheid van die openbaringe nie sou verhef nie, is my ‘n doring in die vlees gegee, ‘n engel van die Satan, om my met die vuis te slaan, dat ek my nie sou verhef nie. Hieroor het ek die Here drie maal gebid, dat hy van my sou wyk. En Hy het vir my gesê: My genade is vir jou genoeg, want my krag word in swakheid volbring. Baie liewer sal ek dus in my swakhede roem, sodat die krag van Christus in my kan woon.” Die Griekse woord vir “doring” verwys eintlik na ‘n skerp paal of ‘n houtpen wat diep in die vlees ingedryf is. Teoloë debatteer al eeue lank oor die presiese historiese aard van hierdie doring—sommige meen dit was hewige vervolging, ander glo dit was ‘n chroniese oogsiekte of uiterste malaria as gevolg van sy reise deur die moerasagtige gebiede van Klein-Asië. Wat ons egter met sekerheid uit die grammatika van die teks kan aflei, is dat hierdie doring so ‘n aanhoudende, pynlike en vernederende fisiese of sielkundige las was, dat dit hom gedwing het tot totale afhanklikheid van God se genade. God het geweier om die siekte weg te neem, en in plaas daarvan ‘n dieper geloofsles geleer: ware krag en geestelike outoriteit floreer nie in menslike perfeksie en fisiese spierkrag nie, maar in ‘n brose liggaam wat totaal oorgegee is aan die algenoegsame genade van Christus.
Die Interafhanklikheid van Oorsake en Biddende Onderskeiding
Ten slotte kan ons uit hierdie grammatikaal-historiese ontleding sien dat al hierdie Bybelse oorsake dikwels interafhanklik van mekaar funksioneer en diep verweef kan wees met mekaar. ‘n Persoon se siekte kan byvoorbeeld terselfdertyd ‘n oorsaak van hul eie ongehoorsame lewenstyl wees (saai en maai), wat deur God toegelaat is as vaderlike dissipline om hulle tot inkeer te bring, terwyl dit afspeel in ‘n algemene gevalle wêreld waar Satan trag om die situasie vir verdere vernietiging uit te buit, net sodat God uiteindelik die situasie omdraai, die persoon genees en Sy wonderlike heerlikheid daardeur te openbaar en hul geloof onmeetbaar te versterk. Dit is teologies onverantwoordelik en pastoraal harteloos om dadelik vir enige siek persoon te sê dat hulle toestand veroorsaak word deur weggesteekte sonde of gebrek aan geloof. Nie alle siekte is goddelike oordeel of weens die bose nie. Elke unieke geval van siekte moet met groot geestelike omsigtigheid, biddende onderskeiding, en bowenal in die helder lig van God se oneindige genade benader word.
Verlossing, Genadeloon en die Toekomstige Koninkryk
Wanneer ons te midde van hierdie sugtende skepping met siekte gekonfronteer word, is dit van kardinale belang om as gelowiges helderheid te hê oor die drie fases van ons Bybelse verlossing. Die eerste fase, naamlik ons wedergeboorte en regverdiging voor God, is ‘n voltooide en onherroeplike gawe. Hierdie gawe van die ewige lewe word uitsluitlik deur geloof in Christus alleen ontvang, heeltemal los van enige menslike werke, prestasies of eie verdienste. Ons hantering van pyn, ons geduld tydens siekte en ons toewyding aan dissipelskap lewer absoluut geen bydrae tot die verkryging of die behoud van hierdie ewige gawe nie. Dit is slegs die voltooide werk van Christus aan die kruis wat ons red en ons vir ewig veilig bewaar. Dit bring ons by die tweede fase, naamlik ons daaglikse heiligmaking en dissipelskap hier op aarde. Dit is binne hierdie fase waar ons die stukkendheid van die lewe, insluitend fisiese siekte en agteruitgang, te bowe moet kom. Hoewel ons volharding te midde van sulke lyding ons op geen manier gered hou nie, is dit wel die spesifieke arena waar ons genadeloon vir die toekoms kan verwerf. Deur siekte met geloof in God se soewereiniteit te aanvaar, toon ‘n gelowige getroue dissipelskap wat die weg baan vir toekomstige genadeloon. Die apostel Jakobus bevestig hierdie wonderlike belofte rakende ons volharding wanneer hy in Jakobus 1:12 skryf: “Salig is die man wat versoeking verdra, want as hy die toets deurstaan het, sal hy die kroon van die lewe ontvang wat die Here beloof het aan die wat Hom liefhet.”
Verder beskerm hierdie suiwer Bybelse perspektief ons teen die misleidende dwaalleringe van die Welvaartsevangelie, asook die Gerealiseerde Eskatologie wat dikwels as ‘Kingdom Now’ of Heerskappy-teologie bekend staan. Baie valse leraars verkondig vandag die leuen dat volmaakte gesondheid nou reeds ‘n gewaarborgde goddelike reg vir elke gelowige is. Die grammatikaal-historiese lees van die Skrif toon egter onteenseglik aan dat die ware, letterlike Koninkryk van God ‘n uitsluitlik toekomstige, aardse heerskappy van Jesus Christus is. Eers wanneer Israel as volk hulle tydens Christus se wederkoms bekeer, sal die Messiaanse Vrederyk fisies op hierdie aarde gevestig word. Die Kerk is nie geroep om die Koninkryk nou al in te stel of die wêreld oor te neem nie. Die Heilige Gees se vertroostende werk in die gemeente vandag staan heeltemal apart van die koms van die letterlike Koninkryk. Ons is tans slegs mede-erfgename in afwagting van daardie toekomstige dispensasie. Totdat daardie wonderlike dag van ons verheerliking met die wegraping aanbreek—die derde en finale fase van ons verlossing waar ons nuwe, siektevrye en onverganklike liggame sal ontvang—bly ons onderworpe aan die swakhede van hierdie bestel. Daarom plaas ons nie ons hoop op onmiddellike fisiese perfeksie in hierdie gevalle wêreld nie, maar ons anker ons geloof vas in die beloofde toekoms wat Christus vir ons voorberei het.
Ter Afsluiting
Vir die ware gelowige wat te midde van die vure van fisiese pyn en onsekerheid verkeer, bied die Skrif ‘n rotsvaste anker in God se soewereiniteit, ongeag wat die primêre oorsaak van daardie spesifieke siekte mag wees. Die apostel Paulus verseker die kerk in Rome met ‘n absolute, onwrikbare belofte in Romeine 8:28: “En ons weet dat vir hulle wat God liefhet, alles ten goede meewerk, vir hulle wat na sy voorneme geroep is.” Binne die konteks van die sugtende skepping in hierdie hoofstuk, sluit die woord ‘alles’ ongetwyfeld siekte, pyn, ongemak en liggaamlike aftakeling in. God weef selfs ons seerste en mees onverstaanbare oomblikke in ’n groter tapisserie in. Sy reddende hande gebruik dit om ons te vorm na die beeld van Christus en ons voor te berei vir die ewigheid. Verder behoort geen siekte, geen mediese uitslag of pynlike diagnose ooit vrees in ons harte te wek oor die sekuriteit van ons geestelike bestemming nie. In Johannes 10:28 gee Jesus aan elkeen van sy kinders ‘n onwankelbare versekering wat vir ewig staan: “En Ek gee hulle die ewige lewe, en hulle sal nooit verlore gaan tot in ewigheid nie, en niemand sal hulle uit my hand ruk nie.” Of daar nou genesing kom en of ons liggame uitteer tot die dood—ons siele rus vir ewig veilig in die deurboorde hande van die Groot Geneesheer, naamlik die Here Jesus Christus. In daardie versekering vind ons ware lewe, ongeag watter siekte ons hier op aarde moet verduur. Geen siekte of dood of enige iets anders kan ons van God en Sy liefde vir ons skei nie.
Seën Groete.
Vic