Kritici van die Christelike geloof, in die besonder die moderne ateïsme, poog dikwels om tekstuele eienaardighede, stylverskille of literêre perspektiewe as onversoenbare teenstrydighede in die Skrifte te bestempel. Hierdie argumente mis egter herhaaldelik die teiken. Hulle faal om die teks te beoordeel volgens die reëls van antieke literatuur, die eiesoortigheid van die oorspronklike tale, en die spesifieke oogmerke van die onderskeie outeurs.

Die wetenskap van Bybelse eksegese (teksverklaring) vereis ‘n metodologie wat reg laat geskied aan sowel die goddelike as die menslike aard van die Skrif. Binne die ortodokse Protestantse tradisie staan die konsekwente grammatikaal-historiese metode as die mees betroubare instrument om die oorspronklike betekenis van die teks te ontsluit. Hierdie benadering rus op die oortuiging dat die Heilige Skrif deur die inspirasie van die Heilige Gees foutloos en uniek is. Tog het God Homself geopenbaar deur die medium van menslike skrywers wat binne spesifieke historiese, kulturele en linguistiese kontekste geopereer het.

Die logiese benadering tot skynbare foute

Om ‘n teks regverdig te hanteer, dwing die logika ons om te aanvaar dat ‘n skynbare teenstrydigheid nie noodwendig ‘n wesenlike fout impliseer nie. Twee verslae kan oënskynlik verskil sonder om mekaar te weerspreek; hulle kan mekaar juis aanvul deur verskillende fasette van dieselfde gebeurtenis te belig. Waar die moderne leser dikwels ‘n rigiede, eenvormige wetenskaplike of joernalistieke akkuraatheid van die teks eis, het die antieke skrywers gebruik gemaak van literêre vryhede, tematiese rangskikkings en idiomatiese uitdrukkings wat volkome aanvaarbaar was in hul eie tyd.

Hierdie artikel sal tien van die mees algemene besware wat deur skeptici geopper word, sistematies ontleed en weerlê. Deur gebruik te maak van die Ou Afrikaanse Vertaling (1933/1953) and ‘n streng toepassing van die grammatikaal-historiese hermeneutiek (teksinterpretasie), sal getoon word dat die integriteit van die Bybelse teks ongeskonde bly. Die eenheid van die goddelike openbaring openbaar homself juis deur hierdie tekstuele rykdom en is foutloos in die oorspronklike manuskripte.

Die volgorde van die skepping (Genesis 1 teenoor Genesis 2)

Die eerste groot beswaar wat dikwels deur skeptici aangevoer word, behels die chronologiese ooreenstemming tussen die eerste twee hoofstukke van die boek Genesis. Die bewering lui dat Genesis 1 ‘n skeppingsvolgorde voorhou waarin plante, diere en uiteindelik die mens geskep word, terwyl Genesis 2 sou aandui dat die mens eerste gevorm is, waarna die plante en diere eers hul verskyning maak. Hierdie beskouing berus op ‘n fundamentele misverstand van die literêre genre en die strukturele opbou van die Oosterse geskiedskrywing:

• Genesis 1 dien as ‘n grootskaalse, chronologiese oorsig van die kosmos se ontstaan oor die verloop van ses opeenvolgende dae, wat kulmineer in die skepping van die mens as die kroon van God se handewerk.
• Genesis 2 is egter nie ‘n tweede, mededingende chronologiese verslag nie, maar eerder ‘n tematiese uitbreiding of ‘n noukeurige “inzoem” op die gebeure van die sesde dag.

Die skynbare konflik verdwyn sodra ons na die Hebreeuse grammatika kyk. In Genesis 2:19 sê die Ou Vertaling: “En die HERE God het uit die grond gevorm al die diere…” As ons egter na die konteks en die unieke aard van Hebreeuse werkwoordvorme kyk, sien ons dat die werkwoord ‘gevorm’ (wayyîser) as ‘n voorverlede tyd verstaan moet word. Die teks beteken dus eintlik: “En die HERE God had reeds gevorm…”

Hierdie taalkundige nuanse dui daarop dat God die diere reeds vantevore gemaak het en hulle nou na Adam bring sodat hy hulle kon benoem. Genesis 2 fokus nie op die kosmiese volgorde van wie eerste bestaan het nie, maar op die verhouding tussen die mens, sy omgewing en sy Skepper in die tuin van Eden. Dit maak die argument van ‘n chronologiese botsing logies ongeldig.

Die visie van die Onsigbare (Eksodus 33:11 teenoor Johannes 1:18)

‘n Volgende teologiese spanning word geopper wanneer die teks van Eksodus 33:11, wat verklaar dat die HERE met Moses gespreek het van aangesig tot aangesig soos ‘n man met sy vriend spreek, geplaas word teenoor Johannes 1:18, wat onomwonde verklaar dat niemand ooit God gesien het nie. Kritici beweer dat hierdie twee stellings mekaar regstreeks kanselleer.

Om hierdie probleem op te los, moet daar gekyk word na die aard van idiomatiese taalgebruik in die antieke Nabye Ooste, asook die ontologiese (wese-konseptuele) onderskeid tussen God se wese en Sy manifestasies.

Die uitdrukking “van aangesig tot aangesig” in die Hebreeuse kultuur was ‘n bekende idioom wat nie op fisiese visie gedui het nie, maar op ongekende intimiteit en direkte, onbelemmerde kommunikasie. Dit staan in kontras met drome en visioene waardeur ander profete boodskappe ontvang het. Aan die ander kant handel die Johannes-evangelie oor die absolute, onsigbare en oneindige wese van God die Vader. In Johannes 1:18 sê die Heilige Skrif: “Niemand het ooit God gesien nie; die eniggebore Seun wat in die boesem van die Vader is, dié het Hom verklaar.” Johannes praat hier van die volle, onbeperkte goddelike heerlikheid en innerlike wese, wat vir geen sterflike mens duldbaar of waarneembaar is nie.

Moses het nie die volle, ontblote wese van God gesien nie, wat ook blyk uit dieselfde hoofstuk van Eksodus waar God vir hom sê dat hy nie Sy aangesig kan sien en lewe nie. God het Homself aan Moses geopenbaar in ‘n gedempte, antropomorfiese (mensvormige) gedaante of teofanie, sodat die menslike kapasiteit nie oorweldig sou word nie.

Daar is dus geen weerspreking nie: Eksodus beskryf die intimiteit van kommunikasie deur ‘n genadige manifestasie, terwyl Johannes die onbereikbaarheid van die goddelike essensie sonder die Christus beklemtoon.

Die volkstelling van Israel (2 Samuel 24:1 teenoor 1 Kronieke 21:1)

Die historiese boeke van die Ou Testament bied soms uitdagings wat te make het met die toeskrywing van eerste en sekondêre oorsake. In 2 Samuel 24:1 word vermeld dat die toorn van die HERE weer teen Israel ontvlam het, en dat Hy Dawid teen hulle aangehits het om die volk te tel. Daarteenoor verklaar 1 Kronieke 21:1 dat Satan opgestaan het teen Israel en Dawid aangehits het om Israel te tel. Die skeptikus vra onmiddellik: Wie het Dawid nou eintlik aangehits — God of Satan?

Vanuit ‘n antieke Joodse teologiese raamwerk is daar ‘n diepe bewuswording van God se absolute soewereiniteit oor alle gebeure, insluitend die optrede van bose magte. Hierdie skynbare teenstrydigheid word volkome opgelos deur die onderskeid tussen God se aktiewe wil en Sy toelatende wil — ‘n konsep wat ons ook duidelik in die boek Job aantref.

• Satan is die onmiddellike, morele oorsaak wat die versoeking in Dawid se hart plant om sy eie militêre krag bo die HERE te vertrou.
• God is egter die primêre, soewereine oorsaak wat hierdie versoeking toelaat as ‘n oordeel oor ‘n reeds ongehoorsame Israel.

Die skrywer van Samuel fokus op die uiteindelike soewereine bron van alle nasionale geskiedenis en skryf die gebeurtenis toe aan God se regverdige toorn wat die omstandighede bewerkstellig het. Die skrywer van Kronieke, wat uit ‘n latere Babiloniese ballingskap-perspektief skryf, verskaf meer besonderhede oor die bonatuurlike instrument wat gebruik is, naamlik Satan.

Albei stellings is logies versoenbaar binne ‘n teologie wat erken dat God bose agente kan gebruik om Sy eie raadsbesluite uit te voer sonder om self die outeur van die sonde te wees. Die leser word aangeraai om die artikels “Die Kategorieë van God se Wil: ’n Skriftuurlike Perspektief”, asook “Goddelike Raadsbesluite: ‘n Skriftuurlike Perspektief” sorgvuldig te bestudeer.

Die besetenes van Gadara (Mattheüs 8:28 teenoor Markus 5:2 en Lukas 8:27)

In die Nuwe Testament word numeriese verskille dikwels deur kritici as bewys van onbetroubaarheid voorgehou. ‘n Klassieke voorbeeld hiervan is die genesing van die demoniese man of mans in die land van die Gadaréners.

Mattheüs 8:28 meld dat twee besetenes uit die grafte Jesus tegemoet gekom het, terwyl Markus 5:2 en Lukas 8:27 slegs melding maak van een man wat uit die stad Hom tegemoet geloop het en wat weens sy uiterse gewelddadigheid bekend was.

Die antwoord op hierdie probleem berus op ‘n eenvoudige wet van die formele logika: die vermelding van een sluit nie die teenwoordigheid van ‘n tweede uit nie. Indien ‘n historiese verslag meld dat daar twee persone teenwoordig was, en ‘n ander verslag fokus uitsluitlik op een van hulle, het die tweede verslag nie die eerste leuenagtig bewys nie.

Markus en Lukas kies doelbewus om hul literêre en teologiese aandag te vestig op die mees prominente, luidrugtige en uiterste geval van die twee besetenes. Hierdie man was die een wat die gesprek met Jesus gevoer het en wie se transformasie die grootste indruk op die plaaslike bevolking gemaak het.

Mattheüs, wat as ‘n ooggetuie dikwels meer gefokus was op die presiese feitelike besonderhede van die gebeurtenis, noem albei mans om die volle omvang van die wonderwerk te dokumenteer. Die grammatikaal-historiese perspektief herinner ons daaraan dat antieke biograwe nie verplig was om elke moontlike detail te vermeld nie, maar dikwels selektief te werk gegaan het om hul spesifieke temas te onderstreep. Daar is geen logiese weerspreking tussen die twee verslae nie, aangesien Markus en Lukas nêrens beweer dat daar slegs een man was nie.

Die goddelike natuur en die versoeking (Jakobus 1:13 teenoor Mattheus 4:1)

Die leerstelling oor die natuur van God en die persoon van Jesus Christus kom dikwels onder skoot wanneer Jakobus 1:13 vergelyk word met Mattheus 4:1. Jakobus skryf baie duidelik: “Laat niemand, as hy in versoeking (peirazomenos) kom, sê: Ek word deur God versoek (peirazomai) nie. Want God kan nie versoek word (apeirastos) deur die kwaad nie, en Self versoek (peirazei) Hy niemand nie.” Daarteenoor verklaar Mattheus dat Jesus deur die Gees weggelei is in die woestyn om deur die duiwel versoek te word.

’n Kort taalkundige kykie na die Grieks:

• In versoeking kom / word deur God versoek: Die stamwoord hier is peirazo. In die Nuwe Testament het hierdie woord ’n dubbele betekenis. Dit kan negatief bedoel word (om iemand te verlei tot sonde) óf positief (om iemand se geloof te toets of te louter, soos goud in die vuur).
• Kan nie versoek word nie: Die Griekse woord is apeirastos. Dit beteken letterlik “ontoeganklik vir” of “onvatbaar vir” die kwaad. Dit wys dat God se natuur heeltemal rein is en nie deur die kwaad beïnvloed of geprikkel kan word nie.

Om hierdie twee tekste te harmoniseer, moet ons die Christologiese (Christus-sentriese) formulerings van die Nuwe Testament en die taalkundige betekenis van die woord “versoeking” in sy historiese konteks reg verstaan. Die Griekse stamwoord peirazo kan sowel ’n innerlike aanloklikheid tot die sonde as ’n uiterlike toetsing of beproewing beteken.

Jakobus praat van God in Sy absolute, onveranderlike goddelike natuur. God het geen morele swakheid of innerlike korrupsie wat op die bose kan reageer nie; daar is geen aanknopingspunt vir die sonde in die goddelike wese nie.

Jesus Christus het egter deur die menswording die volle menslike natuur aangeneem, sonder om Sy goddelikheid prys te gee. In Mattheus 4 word Christus as die Tweede Adam uiterlik gekonfronteer met die versoekings van die duiwel. Hierdie versoeking het nie uit Sy eie binneste gekom nie, maar is ekstern aan Hom voorgehou.

Omdat Hy ’n ware menslike liggaam en psige gehad het, kon Hy die honger en die druk van hierdie toetsing werklik ervaar. Soos Hebreërs 4:15 sê, Hy was in alle opsigte net soos ons versoek, maar sonder sonde. Die Skrif is dus nie met homself in stryd nie: God in Sy goddelike natuur kan nie deur die bose verlei word nie, maar Christus het in Sy menslike natuur die uiterlike aanvalle van die vyand deurstaan en oorwin.

Die koms van die Koninkryk (Mattheüs 16:28 en Markus 9:1)

Kritici beweer dikwels dat Jesus ‘n foutiewe eskatologiese (eindtydse) voorspelling gemaak het toe Hy in Mattheüs 16:28 gesê het: “Voorwaar Ek sê vir julle, daar is sommige van die wat hier staan, wat die dood sekerlik nie sal smaak voordat hulle die Seun van die mens in sy koninkryk sien kom het nie.”

Aangesien daardie generasie gesterf het sonder dat die finale oordeel en die wêreldwye koninkryk in sy volheid aangebreek het, word daar beweer dat hierdie woorde ‘n onmiskenbare valse profesie is. ‘n Noukeurige grammatikaal-historiese lees van die teks vereis egter dat ons nie die hoofstukindeling, wat eers eeue later bygevoeg is, as ‘n eiland of skeiding beskou nie, maar die direkte tekskontekstuele vloei volg.

In al drie die Sinoptiese Evangelies word hierdie spesifieke uitspraak onmiddellik gevolg deur die gebeurtenis van die Verheerliking op die Berg (die Transfigurasie), wat presies ses dae later plaasgevind het. In Mattheüs 17 lees ons hoe Petrus, Jakobus en Johannes saam met Jesus op ‘n hoë berg geklim het en dat Hy voor hulle oë verander het — Sy aangesig het geskyn soos die son en Sy klere het wit geword soos die lig.

Hierdie drie dissipels, wat deel was van die groep “wat hier staan”, het inderdaad die Seun van die mens in Sy koninklike en goddelike heerlikheid sien kom as ‘n tasbare, kragtige voorsmaak van Sy toekomstige koninkryk. Die profesie het dus nie gegaan oor die finale einde van die wêreldgeskiedenis binne daardie geslag nie, maar oor ‘n bonatuurlike openbaring van Christus se hemelse status aan ‘n geselekteerde groep ooggetuies, wat binne dieselfde week vervul is.

Die kleur van Jesus se kleed (Markus 15:17 teenoor Mattheüs 27:28)

Gedurende die verhoor en bespotting van Jesus deur die Romeinse soldate, beskryf die evangeliste die koninklike kleed wat spottenderwys om Hom gehang is. Markus 15:17 verklaar dat hulle Hom ‘n purper kleed omgehang het, terwyl Mattheüs 27:28 skryf dat hulle Hom ‘n skarlaken mantel omgehang het. Skeptici wys dikwels na hierdie kleurverskil as ‘n duidelike voorbeeld van ‘n historiese, feitelike weerspreking.

Vanuit ‘n histories-kulturele perspektief verdwyn hierdie beswaar egter wanneer ons kyk na die aard van antieke tekstiele, kleurstowwe en die persepsie van kleure in die eerste eeu.

In die antieke wêreld was die definisie van kleure nie so presies gestandaardiseer soos in die moderne industriële era nie. Purper en skarlaken was albei hoogs gesogte, duur koninklike en militêre kleure wat verkry is uit natuurlike bronne soos die murex-slak of die kermes-insek. Die mantels van Romeinse offisiere of amptenare het dikwels ‘n skakering gehad wat gewissel het tussen donkerrooi, diep skarlaken en pers, afhangende van die spesifieke mengsel van die kleurstof en die kwaliteit van die materiaal.

Boonop sou die beligting in die binneplein van die pretorium ‘n beduidende rol speel in hoe die kleur waargeneem is. Wat vir een waarnemer as skarlaken (rooi) voorkom het, kon deur ‘n ander maklik as purper (pers-rooi) beskryf word weens die ryk, donker ondertone van die koninklike stof. Albei skrywers is histories korrek deurdat hulle die essensie van die gebeurtenis rapporteer: die soldate het Jesus geklee in ‘n koninklike kleur om Sy aanspraak as Koning van die Jode te bespot.

Die dood van Judas Iskariot (Matt. 27:5 teenoor Hand. 1:18)

Die tragiese einde van Judas Iskariot word op twee plekke in die Nuwe Testament beskryf, en die oppervlakkige leser sien dikwels ‘n onversoenbare botsing tussen die weergawes. Matt. 27:5 verklaar dat Judas die silwerstukke in die tempel gegooi het, weggeloop het en homself gaan ophang het. Handelinge 1:18, waar Lukas die woorde van Petrus aanhaal, verklaar egter dat hierdie man ‘n stuk grond gekoop het met die loon van sy ongeregtigheid, en dat hy vooroor geval het, oopgebars het en al sy ingewande uitgestort het.

Hierdie twee verslae weerspreek mekaar nie, maar vorm ‘n klassieke voorbeeld van komplementêre geskiedskrywing waar verskillende aspekte van dieselfde grusame gebeurtenis belig word. Wanneer ons die chronologiese opeenvolging van die gebeure logies rekonstrueer, pas die legkaartstukke perfek ineen:

• Die selfmoord: Judas het inderdaad probeer om sy lewe te beëindig deur homself op te hang, waarskynlik aan ‘n boom wat oor ‘n krans of ‘n steil helling in die omgewing van die dal van Hinnom (die bloedgrond) gehang het.
• Die koop van die grond: Die koop van die grond word aan Judas toegeskryf omdat dit met sy geld (die dertig silwerstukke) deur die priesters gekoop is. Volgens antieke regskonsepte word ‘n transaksie dikwels toegeskryf aan die persoon wat die fondse voorsien het.
• Die fisiese nadraai: Die beskrywing in Handelinge fokus op die fisiese nadraai van die selfmoord. Of die tou het gebreek, die tak het ingegee, óf die liggaam het vir dae in die warm son gehang totdat ontbinding ingetree het en dit na onder geval het. Die impak van die val op die klipperige grond het veroorsaak dat die ontbinde liggaam oopgebars het.

Mattheüs beskryf dus die metode van sy dood, terwyl Handelinge die finale en grusame resultaat daarvan op die grond dokumenteer.

Die engele by die graf (Mattheüs 28:2-5 teenoor Johannes 20:12 en Lukas 24:4)

‘n Algemene beswaar wat dikwels teen die opstandingsverslae ingebring word, is die getal en posisie van die engele by die leë graf van Jesus. Matt. 28:2-5 noem een engel wat die steen weggerol het en daarop gaan sit het. Markus 16:5 praat van ‘n jongman met ‘n wit kleed wat aan die regterkant sit. Lukas 24:4 en Johannes 20:12 beskryf egter twee manne of engele in blink klere.

Kritici argumenteer dat hierdie getalsverskille die historiese betroubaarheid van die opstanding ondermyn. Hier moet dieselfde logiese reël toegepas word as by die besetenes van Gadara: die teenwoordigheid van twee engele sluit nie uit dat een van hulle as die hoofwoordvoerder opgetree het nie.

Mattheüs en Markus fokus op die spesifieke engel wat die boodskap van die opstanding aan die vroue oorgedra het. Hulle rapporteer nie dat daar slegs een engel in die hele omgewing was nie, maar rig hul aandag op die een wat die historiese woorde gespreek het: “Hy is nie hier nie, want Hy het opgestaan.”

Lukas en Johannes gee ‘n breër, meer omvattende beskrywing van die bonatuurlike toneel deur albei die hemelse wesens te vermeld wat by die graf teenwoordig was om getuienis te lewer van hierdie kosbare historiese oomblik.

Hierdie variasies is presies wat ‘n mens sou verwag van outentieke, onafhanklike ooggetuieverslae wat nie vooraf gekonformeer of kunsmatig met mekaar gesinkroniseer is nie. Die verskille bevestig juis die geloofwaardigheid van die onderskeie bronne, aangesien hulle mekaar aanvul sonder om die sentrale historiese feit van die leë graf te weerspreek.

Die behandeling van die dwaas (Spreuke 26:4 teenoor Spreuke 26:5)

In die wysheidsliteratuur van die Ou Testament vind ons twee verse wat direk onder mekaar staan en wat op die oog af ‘n absolute teenstrydigheid in gedrag voorskryf. Spreuke 26:4 verklaar: “Antwoord ‘n dwaas nie na sy sotheid nie, sodat jy ook nie net soos hy word nie.” Die direkte daaropvolgende vers, Spreuke 26:5, sê egter: “Antwoord ‘n dwaas na sy sotheid, sodat hy nie wys is in sy eie oë nie.”

Kritici wys dikwels na hierdie gedeelte as ‘n blatante fout in die teks. Hierdie beswaar toon egter ‘n totale onkunde oor die literêre genre van die Hebreeuse wysheidspoësie (mesjalim).

Spreuke is nie ‘n versameling van universele, wetlike voorskrifte of absolute morele wette wat in elke situasie blindelings toegepas moet word nie. Dit is eerder ‘n bundel van praktiese wyshede en riglyne wat die leser leer hoe om met onderskeidingsvermoë in die lewe op te tree.

Die opeenvolgende verse is ‘n bewuste, retoriese stylfiguur wat ontwerp is om te wys dat verskillende omstandighede verskillende reaksies vereis:

• Vers 4 waarsku teen die gevaar om op dieselfde lae, irrasionele vlak as die dwaas te argumenteer, waardeur jy jouself verneder en sy sotheid legitimeer.
• Vers 5 herinner ons daaraan dat daar tye is wanneer ‘n dwaas se foute strawwe, logiese korreksie nodig het, sodat sy eie arrogansie en wanindruk van wysheid blootgelê kan word.

Die wysheid lê daarin om te weet watter situasie watter optrede vereis. Dit is ‘n les in onderskeiding, nie ‘n logiese teenstrydigheid nie.

Gevolgtrekking: Die harmonie en betroubaarheid van die Skrif

Deur die noukeurige toepassing van die grammatikaal-historiese hermeneutiek op hierdie tien skynbare Bybelse teenstrydighede, word dit duidelik dat die besware van skeptici en ateïste nie standhou nie. Elke skynbare konflik blyk by nadere ondersoek sy oorsprong te hê in ‘n oppervlakkige lees van die teks, ‘n miskenning van die oorspronklike taalkundige eienaardighede, of ‘n anachronistiese (tydsfoutiewe) verwagting van antieke historiese dokumente.

Die Bybel openbaar homself nie as ‘n kunsmatige, rigiede en monolitiese teks wat deur een menslike pen in isolasie geskryf is nie. Dit is eerder ‘n ryk, organiese en harmonieuse eenheid wat oor duisende jare deur verskillende skrywers onder leiding en inspirasie van die Heilige Gees tot stand gekom het.

Die logiese harmonisasie van hierdie tekste versterk die gelowige se vertroue in die onfeilbaarheid en goddelike inspirasie van die Skrif. Waar kritici teenstrydighede probeer vind, ontdek die Geesgeleide eksegeet ’n diep en komplekse rykdom aan perspektiewe wat mekaar wedersyds aanvul en verryk.

Die reëls van die logika, gekoppel aan ‘n diep respek vir die historiese en taalkundige konteks waarin God gekies het om Sy Woord te openbaar, bevestig dat die fondamente van die Christelike geloof op soliede, historiese en rasionele gronde rus. Die Woord van die HERE bly uniek, betroubaar en ewig onfeilbaar in sy geheel. As jy van ander sogenaamde teenstrydighede weet wat mense ophaal om hulle ongeloof te regverdig laat my weet sodat dit beantwoord kan word.

Seën groete!!